Sosyal Etki

 

Sosyal etki, bir müdahalenin (proje/program/uygulama/faaliyet) toplumda yarattığı sosyal ya da çevresel değişimdir. Sosyal etki ölçümü ise müdahalenin yaratacağı varsayılan değişimi yaratıp yaratmadığını anlamak amacıyla, bu uygulamanın etkilediği kişi ve grupların da (paydaş) sürece dâhil edilerek değişimin kanıtlarının ortaya konması sürecidir. Kâr amacı güden ya da gütmeyen çeşitli kurumların uyguladıkları program, proje ya da faaliyetler sonucunda ortaya çıkan değişim ölçülerek sosyal etkisi ve yarattığı sosyal fayda belirlenebilir.

Sosyal işletmeleri ve sosyal girişimciliği diğer iktisadi girişimlerden ayırt eden en önemli noktalardan biri yarattıkları sosyal etkidir. Sosyal etki odaklı çalışan işletmeler istihdam stratejileri, müşteri/faydalanıcı ilişkileri, tedarik zinciri stratejileri, etik finansal yönetim stratejileri,  çevre dostu uygulamaları, şeffaflık ve hesap verebilirlik konusundaki tutumları, kapsayıcı ürün/hizmet/model tasarımları, işbirliği/dayanışma davranışları, kurumsal sorumluluk standartları ile diğer iktisadi işletmelerden ayırt edilirler.

Sosyal etki, hem beklenen hem beklenmeyen şekilde gerçekleşebilir. Pozitif ya da negatif, maddi ya da gayri maddi nitelikte olabilir. Tasarlanacak sosyal etki ölçümü süreçleri ile faaliyetlerin ne ölçüde etkili ve etkin olduğu belirlenebilir, başarıya götüren faktörlerin ve beklenmeyen sonuçların tespit edilmesi sağlanabilir.  Sosyal etki değerlendirilmesinin yapılması ile sosyal fayda üretimi sürecinin iyi bir şekilde analiz edilmesi,  girişimlerin plan ve stratejilerini bulgulara göre güncellemeleri ve yarattıkları sosyal faydayı optimize etmeleri için önemlidir.

Sosyal etkinin ölçülmesi temel olarak hedeflerin belirlenmesi, paydaşların analiz edilmesi, sonuçların ölçülmesi, doğrulanması ve raporlanması adımlarını içermektedir. Paydaş analizinde kapsayıcı bir perspektife sahip olabilmek sağlıklı sosyal etki ölçüm süreçleri için gereklidir. Geleneksel paydaş grubunu farklı açılardan değerlendirmenin yanı sıra hem yapılan müdahaleden etkilenen hem de aynı alanda çalışarak yapılan müdahaleyi etkileyen tüm paydaşların hesaba katılması gerekir.

 

 

 

Sosyal etki ölçümünde veri toplama süreci, yani kanıtların belli göstergeler üzerinden toplanması süreci hem nicel hem nitel yöntemlerle yürütülebilir. Değişimin ölçülebilmesi için müdahaleye başlanmadan önceki duruma dair veri/bilgi sahibi olunması ve müdahale başarı ile uygulanırsa yaratılacağı düşünülen değişime dair mümkün olduğunca net bir gelecek tasarımına sahip olunması esastır. Sosyal etki değerlendirilmesi sürecinde, ölçme ve veri toplama için çeşitli yöntem ve araçlar kullanılmaktadır. Bu araçlardan bazıları; sosyal girişiminin kayıtları, medya, sosyal medya kaynakları, paydaşlarla görüşmeler ve anketlerdir. Kullanılan yöntemler arasında ise süreç ve hedeflerin değerlendirilmesini içeren nitel yöntemlerin yanında, maliyet-etkinlik analizi, fayda-maliyet analizi, yerel ekonomik çarpan analizi gibi daha ekonomik analizler de olduğu görülmektedir.

Sosyal etki ölçümünde en yaygın kullanılan yöntemlerden biri Yatırımın Sosyal Geri Dönüşü (Social Return on Investment - SROI) metodolojisidir. Dünyada hızla yaygınlaşmakta olan etki yatırımcılığı (impact investing) alanında da etki ölçümü konusunda önemli çalışmalar yürütülmektedir. Sosyal etki ölçümlemeleri etki yatırımı alınması için de önemlidir. Etki yatırımcılığı, yatırımdan finansal bir kâr elde etmenin yanı sıra sosyal ve çevresel sorunların çözümüne de katkı sunulmasını amaçlayan yatırım türüdür. Bu yatırım türünde yatırım ile oluşan etkinin ölçülmesi ve raporlanması ile şeffaflık ve hesap verilebilirliğin de sağlanması gereklidir.

Sosyal etki konusunda daha fazla bilgi için bu alanda Türkiye’de önemli aktörlerden Koç Üniversitesi Sosyal Etki Forumu’nun online portalına http://sosyaletkianalizi.com/ başvurulabilir.